Het Project

De grootste hoeveelheid boekbeslag is van christelijke aard of zit op boeken met een christelijke inhoud. Echter neemt men vaak aan dat het Jodendom geen boeken heeft met beslag wegens het tweede gebod in Exodus 20 dat meld: “Gij zult geen gesneden beeld, noch enige gelijkenis maken, van hetgeen boven in den hemel is, noch van hetgeen onder op de aarde is, noch van hetgeen in de wateren onder de aarde is.” Deze aanname is echter onjuist. Er zijn namelijk wel degelijk joodse boeken met beslag. Tevens ben ik er van overtuigd dat de islam ook boeken met beslag voortgebracht heeft. Helaas heb ik daar nog geen voorbeelden van gezien. Op het moment dat ik het tegen kom zal ook deze religie toegevoegd worden aan de lijst. Tevens zijn er boeken met beslag die helemaal niets met het geloof te maken hebben. Deze zijn in de minderheid maar daarom zijn ze wel interessant. Persoonlijk vind ik dat, al de boeken met beslag, onderdeel uitmaken van het nationale, culturele en historische erfgoed. Boeken met beslag en los beslag zou ons kunnen helpen om het Nederlandse verleden beter te begrijpen.

Het interessante van boekbeslag is dat soms in een oogopslag te zien is tot welke religieuze denominatie de eigenaar behoorde. Zo komt de gekruisigde Christus bijna exclusief voor op boeken met een rooms-katholieke inhoud of de afbeelding van een zwaan op de Luthervertaling van de Bijbel. De joodse boeken vallen op, omdat ze van links naar rechts worden gelezen waardoor het beslag vaak andersom gemonteerd is. Wel moet men realiseren dat religieuze beeldprogramma’s ook voorkomen op seculier werk en andersom.

Het is belangrijk om te beseffen dat, de boeken met beslag die ik gezien heb, in openbare collecties bevinden en nooit vanwege het beslag zijn opgenomen of aangekocht. Dit heeft er in geresulteerd dat van sommige perioden veel meer bewaard is gebleven dan van andere perioden. Het zou dus kunnen zijn dat in andere perioden andere boekbanden en andere metalen voor het beslag is gebruikt waar ik niets vanaf weet. Tevens heeft dit er in geresulteerd dat van sommige stromingen veel meer bewaard is gebleven dan van anderen. De zwaan op de Luthervertaling behoord tot de groep waarvan ik er nog geen een heb gezien in de collectie van een openbare instelling maar, wel bij verzamelaars. Daarom worden hier niet alleen boeken van instellingen opgenomen maar ook boeken uit privécollecties.

Boeken met beslag zouden ons zaken over de verschillende religieuze gemeenschappen kunnen leren die nu niet of nauwelijks zijn onderzocht. Zo kunnen we gaan kijken of de edelsmeden tot de zelfde denominatie behoorden als de opdrachtgever, of dat de religieuze overtuigingen niets uitmaakten als de smid maar de gewenste kwaliteit leveren kon of dichtbij was. Ook zou het beslag ons misschien iets kunnen vertellen over de welvaart van deze gemeenschappen. Zijn de bijbels uit een specifieke stad of regio beslagen met zilver of met goud? Of zijn er andere zeldzame producten gebruikt tijdens de vervaardiging, zoals edelstenen, ivoor of schildpad? Waar komen deze materialen vandaan, waar is het bewerkt en door wie? Zijn er specifieke handelsroutes die worden gebruikt? Wat zijn de consequenties van conflicten en oorlogen op de aanvoer van alle materialen? En tot slot, waar zijn de boeken met beslag die in Nederland zijn gemaakt uiteindelijk terecht gekomen? Namen de gelovigen hun boeken met beslag mee naar de Amerika’s, Indonesië of Japen? Zoveel vragen en nog geen antwoorden. Al hoop ik in de komende jaren toch antwoorden op deze vragen te kunnen vinden. Wel is het dan van belang dat de boeken met beslag adequaat geïnventariseerd, beschreven en toegankelijk gemaakt zijn.